“Σταύρος Γ. Ντάγιος: ‘Έλληνες πρόσφυγες στην Αλβανία 1945-1990’”, Πρωϊνός λόγος, 29-12-2017, σελ.7.

 Γράφει ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΡ. ΠΑΝΤΟΥΛΑΣ, φιλόλογος, τ. βουλευτής ΠαΣοΚ

Το νέο βιβλίο του Σταύρου Ντάγιου: “Έλληνες πρόσφυγες στην Αλβανία 1945-1990” (Θεσσαλονίκη, Literatus, Νοέμβριος 2017) έρχεται να προστεθεί στις εξαιρετικές ιστορικές εκδόσεις του συγγραφέα από το 2005 έως σήμερα για τον ελληνικό εμφύλιο πόλεμο και τις ελληνοαλβανικές σχέσεις. Είναι γραμμένο με επιστημονική πληρότητα, υπηρετεί την ιστορική αλήθεια και διακρίνεται για την επιμέλεια και το πάθος του στην εξαντλητική έρευνα των πηγών, ελληνικών και αλβανικών, οι δεύτερες εν πολλοίς παντελώς άγνωστες στην επιστημονική κοινότητα και όχι μόνο. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο βιβλίο περιλαμβάνονται εξακόσιες τριάντα δύο παραπομπές, μέσω των οποίων ο συγγραφέας επιτυγχάνει να καινοτομήσει το λόγο της “ιστορικής αληθείας”.

Η εποχή με την οποία καταπιάνεται, για μία ακόμη φορά, ο Σταύρος Γ. Ντάγιος είναι αναμφισβητήτως αμφιλεγόμενη. Φαίνεται ότι σκοπός και αυτού του βιβλίου είναι να διεγείρει τη σκέψη σε άβολες, ενδεχομένως, επισημάνσεις, ταυτοχρόνως δε σε λυτρωτικές, γόνιμες, και χρήσιμες εκτιμήσεις που υπερβαίνουν εμμονές και βεβαιότητες του παρελθόντος. Εξάλλου, η καθαρότητα του αναστοχασμού προσθέτει πάντοτε στη γνώση νέα δεδομένα, που με τη σειρά τους αποτελούν απαραίτητα στοιχεία ατομικής και συλλογικής αυτογνωσίας.

Τα δώδεκα βασικά κεφάλαια του βιβλίου ο συγγραφέας τα χωρίζει σε δύο μέρη. Το πρώτο αναφέρεται στους αντάρτες πρόσφυγες του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ), καθώς η Αλβανία αποτέλεσε τον κύριο υποδοχέα πριν τη διασπορά τους στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Στο δεύτερο μέρος γίνεται εκτενής αναφορά στον υπόλοιπο προσφυγικό πληθυσμό, δηλαδή τους Έλληνες αιχμαλώτους στρατιωτικούς που απήχθησαν από τους αντάρτες, τους κτηνοτρόφους των βόρειων επιμεθόριων ελληνικών περιοχών που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους και τέλος τα ανήλικα παιδιά και το μικρό αριθμό Ελλήνων Σλαβομακεδόνων προσφύγων σε σχέση με τη στάση της Γιουγκοσλαβικής πλευράς.

Η αναλυτική καταγραφή στις σελίδες του βιβλίου όλων αυτών των προσφυγικών ομάδων προσθέτει, πρωτίστως, ενδιαφέροντα στοιχεία στην ελληνική βιβλιογραφία, καθώς μέχρι σήμερα τα αγνοούσε σε μεγάλο βαθμό. Ταυτοχρόνως, αναδεικνύει τη συγκεκριμένη προσφυγική υπόθεση πολύ πιο σύνθετη, γεγονός που επιβάλλει την εξέτασή της υπό το πρίσμα ότι η Αλβανία αποτέλεσε μία εντελώς διαφορετική περίπτωση με αυτή των άλλων χωρών της Ανατολικής Ευρώπης. Ο Σταύρος Ντάγιος διαχειρίστηκε το όλο θέμα με αμεροληψία καταγράφοντας την ιστορική αλήθεια για γεγονότα και πρωταγωνιστές χωρίς φόβο και πάθος.

Ο ομότιμος καθηγητής του ΑΠΘ Βασίλης Κόντης προλογίζοντας το προηγούμενο βιβλίο του Σταύρου Ντάγιου: “Ελλάδα και Αλβανία 50 χρόνια αμοιβαίας δυσπιστίας” κατέληγε ως εξής: «Ο συγγραφέας επεξεργάζεται με μεθοδικότητα το υλικό και είναι πειστικός στα συμπεράσματά του». Το ίδιο ισχύει και για το παρόν βιβλίο του: “Έλληνες πρόσφυγες στην Αλβανία 1945-1990”. Το μαρτυρούν οι τεκμηριωμένες αναλύσεις των επιμέρους κεφαλαίων και τα επιλεγόμενά του.

Είναι προφανές ότι ο Σταύρος Ντάγιος στη μελέτη, αξιοποίηση και τεκμηρίωση του αρχειακού υλικού υπερέβη τον παλαιό τρόπο σκέψης και κατανόησης της ιστορίας. Τόλμησε και το συγγραφικό αποτέλεσμα υπήρξε αξιοπρόσεκτο. Και σε αυτή την έκδοση διακρίνει κανείς τη δύναμη του εξαιρετικού ιστορικού βιβλίου, ασχέτως αν εκείνοι που θα στενοχωρηθούν, εντεύθεν και εκείθεν των συνόρων, θα είναι περισσότεροι από όσους θα καταθέσουν την ικανοποίησή τους. Για το συγγραφέα η ιστορική επιστήμη έχει, πλέον, κατακτήσει «μία πιο εκλεπτισμένη και μία πιο γόνιμη σχέση με την ιστορική βεβαιότητα». Εξ αυτού του γεγονότος ο Σταύρος Γ. Ντάγιος προτιμά να γίνεται “αιρετικός” αντί να υπηρετεί ιδεοληπτικές ή άλλου είδους σκοπιμότητες. Και αυτό τον τιμά ιδιαιτέρως…

Leave a Reply

Skip to toolbar